درحال مشاهده: مهندسی و مدیریت ساخت پروژه

سال نو مبارک

فیدیک و شرایط عمومی

1395/12/25
13:38
امیرحسین ستوده بیدختی
فیدیک و شرایط عمومی
مقدمه:
استفاده از شرایط عمومی تیپ فیدیک در سازمان برنامه و بودجه ایران، با اخذ وام از بانک جهانی در دهه ۴۰ خورشیدی (برابر با ۶۱-۱۹۶۰) شروع شد و با ترجمه کتاب قرمز به فارسی، مورد استفاده قرار گرفت.
فیدیک قرمز
مفاهیم مالک و کارفرما در فیدیک
در سال ۱۹۹۰ در کنفرانس سالانه ای که در نروژ برگزار شد، مقرر گردید تقسیم ریسک بین صاحب کار و پیمانکار صورت گیرد. در این کنفرانس استفاده از واژه مالک (owner) به جای کارفرما (client) برای اولین بار مطرح شد تا تفاوتی با مفهوم واژه کارفرما داشته باشد.
واژه کارفرما تمامی توانمندی ها در آن نهفته است و احتیاج به مشاور یا پیمانکار وجود ندارد.
کاررفرما مالک
کاررفرما مالک
کتاب قرمز فیدیک
شرایط عمومی پیمان برای ساخت فیدیک که تحت عنوان کتاب قرمز منتشر شده است، برای کارهای ساخت و ساز که طراحی آن توسط کارفرما یا نماینده او و مهندس مشاور انجام می شود توصیه شده است. تحت این قرارداد پیمانکار مسوولیت ساخت کارهایی که طراحی آنها توسط کارفرما انجام شده است را بر عهده خواهد داشت.
در ادامه با مقایسه کلیاتی از هر دو نوع قرارداد،سعی بر اشاره ی بندهای چالش زای شرایط عمومی پیمان در مقایسه با فیدیک خواهد شد.

 مهندسی و مدیریت ساخت  (ICEMA)  Construction Engineering Management



کلیات رویکرد نگارش کتاب قرمز فیدیک و مقایسه با رویکرد شرایط عمومی پیمان:
الف: در شرایط عمومی پیمان های بین المللی فیدیک، وظایف و تعهدات هر سه عامل قرارداد (مالک، مشاور، پیمانکار) به‌‌خوبی و به صورت دقیق و تشریحی تعریف شده و رویکرد تشریح این وظایف و تعهدات برای هر سه عامل یکسان بوده و هیچ تفاوت و تبعیضی به‌چشم نمی‌خورد.
فصل دوم این کتاب مر بوط به کارفرما، فصل سوم مربوط به مشاور و فصل چهارم مربوط به پیمانکار است.
عنوان های سه گانه فوق یکسان بوده و فقط نام عامل مربوط به هر فصل متناسب با همان فصل به کار رفته است.(Contractor, Engineer, Employer)
مدیریت قراداد
سرفصل‌های شرایط عمومی پیمان
در شرایط عمومی پیمان قراردادهای عمرانی ایران، کلا سرفصلی برای تعهدات مشاور نیامده و برای پیمانکار در فصل دوم عنوان ” تاییدات و تعهدات پیمانکار” آمده است در حالیکه برای کارفرما عنوان ” تعهدات و اختیارات کارفرما” در فصل سوم ذکر شده است.
همین تفاوت سرفصلی حاکی از تفاوت بین جایگاه‌های دو طرف قرارداد بوده و نامتوازن بودن این دو جایگاه را به‌خوبی نشان می‌دهد.
تقسیم منافع در فیدیک
ب: در شرایط عمومی پیمان‌های بین المللی، منافع هر دو طرف صاحب کار و پیمانکار به‌خوبی لحاظ شده و طرفین با امضای این شرایط قراردادی به یک توافق‌نامه که اساس آن همکاری دو طرف با هم و نتیجه آن نیز برنده بودن هر دو طرف قرارداد خواهد بود.
شرایط عمومی پیمان: پیمانکار موظف است، کارفرما می‌تواند
در شرایط عمومی پیمان، پیمانکار برای انجام تعهدات خود موظف به تحویل ضمانت نامه بانکی است و با وجود اینکه حتی برای خروج تجهیزات کاری تحت مالکیت و متعلق به خود از کارگاه باید مجوز مشاور و کارفرما را داشته باشد، ولی باز هم در ماده‌های مربوط به رسیدگی‌ صورت وضعیت‌های ماهانه، همه نوع اختیار عمل به کارفرما و مشاور کارفرما داده شده است.
در مقابل برای مقید نمودن کارفرما به انجام تعهدات خود هیچ‌گونه تضمینی وجود نداشته و برای پیمانکار حقی جهت طرح ادعای خسارت ناشی از عدم انجام تعهدات کارفرما پیش بینی نشده است.
مدیریت ادعا
درحالیکه این موارد در شرایط عمومی قرادادهای بین المللی (کتاب قرمز فیدیک) تا حدود بسیار قابل قبولی لحاظ شده است.
در مطالب بعدی سعی می‌شود به مساوی بودن طرفین قرارداد و تکریم پیمانکار در قراردادهای بین المللی پرداخته و درخواست حق افزایش پیمان و اختیارات پیمانکار را در این زمینه نشان دهیم.
مقایسه بندهای مربوط به تعهدات پیمانکار در شرایط عمومی پیمان با موارد مشابه در کتاب فیدیک قرمز:

بندهایی که مورد بررسی قرار خواهند گرفت مربوط شرایط عمومی پیمان است که نمونه‌هایی از تفاوت‌های موجود با فدیک قرمز را در زیر تشریح می‌نماییم.
۱)چرا صلاحیت نداره آقای مشاور؟(مادتین ۱۷ و ۱۸ شرایط عمومی پیمان)
عدم صلاحیت
در خصوص نقش نماینده مشاور یا دستگاه نظارت در تأیید صلاحیت و دستور برکناری کارکنان پیمانکار که این دستور شامل رئیس کارگاه هم می‌گردد. شرایط عمومی قراردادهای بین‌المللی فیدیک بر خلاف شرایط عمومی پیمان که در ماده ۱۷ و ۱۸ بدون ذکر معیار خاص، حق درخواست اخراج کارکنان و یا تعویض رئیس کارگاه را به ناظر و نماینده مشاور داده است، در ماده ۶٫۹ چهار معیار را برای احراز شرایط عدم صلاحیت کارکنان و یا رئیس کارگاه مشخص کرده است.
به‌گونه‌ای که در صورت احراز هر کدام از این چهار شرط، نماینده مشاور تقاضای جایگزینی را خواهد کرد. این چهار شرط عبارتند از:
در بی‌دقتی در انجام کارهای محوله و سوء رفتار پافشاری کند،
وظایف خود را از روی مسامحه و به‌طور ناقص انجام دهد،
از انجام کارهای محوله به وی در ارتباط با اجرای قرارداد ناتوان باشد،
در عدم رعایت بهداشت، ایمنی و حفاظت از محیط زیست پافشاری کند.
طبق مفاد بند فوق، تنها در صورت برقراری یکی از شروط فوق در هر کدام از کارکنان، پیمانکار نسبت به جایگزینی، شخصی مناسب اقدام خواهد کرد.
۲) کارمو کِی صورت جلسه می‌کنی؟(ماده ۱۹ شرایط عمومی پیمان)
در خصوص صورت‌برداری از کارهایی که پوشیده می‌شود توسط ناظر مقیم، در ماده ۱۹ بند “ب” شرایط عمومی پیمان آمده است که:
پیمانکار باید قبل از پوشاندن کارها صورت‌جلسه انجام کار را از ناظر مقیم دریافت کند.
صورت جلسه
و در این‌جا عنوان نشده است که اگر ناظر مقیم با تأخیر برای انجام این صورت‌جلسه حاضر شد و کار به تأخیر افتاد، ضررهای ایجاد شده را چه کسی و چگونه جبران خواهد کرد. در بند ۷٫۳ و ۷٫۴ کتاب قرمز فیدیک ضمن تعیین زمان ۲۴ ساعت برای انجام این کار پس از اعلام پیمانکار، به پیمانکار این حق داده شده است که با تقدیم نامه به همراه مستندات لازم، در خصوص دو مورد زیر ادعاهای خود را تسلیم داشته و مشاور متعهد است که ظرف مدت معین به این ادعا رسیدگی نماید:
1-افزایش مدت قرارداد به خاطر اینگونه تاخیرات با توجه به ماده مربوط به افزایش زمان،
۲-پرداخت هزینه‌های ناشی از این تأخیر باضافه سود مفروض که باید به قیمت قرارداد اضافه شود.
۳) از اینجا که من میگم بخر!(ماده ۲۰ شرایط عمومی پیمان)
محدودیت
بند “ب ” ماده ۲۰ شرایط عمومی پیمان که به کارفرما این حق را داده است که منبع تأمین مصالح پیمانکار را تغییر دهد.
بر خلاف این موضوع، در فصل ۷ کتاب قرمز فیدیک تحت عنوان Plan, Material and Workmanship در بندهای ۷٫۱ الی ۷٫۸ که راجع به نحوه تأمین و کیفیت و روش‌های بازرسی توسط مشاور می‌باشد، تنها به انجام تست‌ها و تطبیق با مشخصات فنی و خواسته‌های قراردادی تاکید شده است. در این بندها کارفرما به هیچ وجه حق دخالت در محل تأمین مصالح را ندارد. تنها در صورتی که مصالح، خواسته‌های فنی پروژه را تأمین نکنند، تغییر کیفیت مصالح در دستور کار قرار خواهد گرفت و نه تغییرمنابع.
۴)ماشین‌آلاتت همینجا میمونه (ماده ۲۰ شرایط عمومی پیمان)
توقیف ماشین آلات
در باب خروج ماشین‌آلات و ابزار در بند ماده ۲۰ شرایط عمومی پیمان خروج هرگونه ماشین‌آلات و ابزار از کارگاه، منوط به اخذ مجوز از نماینده مشاور شده است. در بند ۱۴٫۷ شرایط عمومی قرادادهای بین المللی فیدیک این محدویت فقط منحصر به تجهیزات اصلی (Major Items) شده و ماشین‌آلات حمل تجهیزات و پرسنل نیز به صراحت مستثنی شده‌اند.

۵) تا کِی مراقبش باشم؟ (مادتین ۲۱ و ۳۹ شرایط عمومی پیمان)
مراقبت از کارگاه
در ماده ۲۱ شرایط عمومی پیمان و در بند “الف” آن، مسئولیت نگهداری کارگاه تا زمان تحویل موقت به‌عهده پیمانکار گذاشته شده است. چه در این ماده و چه ماده ۳۹ که مربوط به تحویل موقت پروژه است هیچ اشاره‌ای به این موضوع نشده است که چنانچه مراحل تحویل موقت شامل انجام آزمایشات لازم و استقرار نیروهای بهره‌بردار یا حداقل اکیپ نگهبانی و نگهداری از پروژه از طرف مشاور و کارفرما انجام نشد، پیمانکار تا چه زمانی باید صبر کند و هزینه‌های مربوط به نگهبانی و نگهداری را چگونه دریافت نماید.
فصل ۱۰ کتاب قرمز فیدیک مراحل انجام تحویل پروژه را به‌طور بسیار کامل و دقیق لحاظ کرده و در بند ۱۰٫۳ مجدداً این جمله را که در بخش‌های دیگر این کتاب نیز به کرات مورد استفاده قرار داده، در مورد تأخیر در انجام مراحل تحویل پروژه توسط مشاور و کارفرما آورده است:
چنانچه مراحل انجام آزمایشات جهت تحویل کار پس از ارسال نامه پیمانکار از مدت مشخص شده در بندهای قبل بیشتر به‌طول انجامد و پیمانکار از این تأخیر آسیب دیده و متحمل ضرر و زیان شود، با تقدیم نامه به همراه مستندات لازم در خصوص دو مورد زیر ادعای خود را تسلیم داشته و مشاور متعهد است که ظرف مدت معین به این ادعا رسیدگی کند:
1- افزایش مدت قرارداد به خاطر اینگونه تاخیرات با توجه به ماده مربوط به افزایش زمان،
۲- پرداخت هزینه‌های ناشی از این تأخیر باضافه سود مفروض که باید به قیمت قرارداد اضافه شود.

۶) تو قراردادت هست، انجام بده (ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان)
تغییرات
افزایش و کاهش مقادیر کار در شرایط عمومی پیمان در ماده ۲۹ مورد بحث قرار گرفته است. مطابق این بند افزایش و کاهش هر کدام می‌تواند ۲۵% مبلغ اولیه پیمان را شامل شود. شرایط عمومی قراردادهای بین‌المللی فیدیک در بند ۱۳٫۱ بدون اینکه سقفی را برای این افزایش و کاهش تعیین کرده باشد، هرگونه تغییری را پس از اعلام توسط مشاور، منوط به پذیریش پیمانکار نموده است.
۷) خواب پول من چی میشه؟ (ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان)
تاخیر تادیه
در شرایط عمومی پیمان مطابق ماده ۳۷، صورت وضعیت‌های موقت پیمانکار باید طی مدت مشخص تعیین شده و پرداخت شود.
صرف نظر از اینکه نحوه رسیدگی‌ها با چه کیفیت و وضعیتی انجام می‌شود، در صورتی که کارفرما و مشاور در رسیدگی و پرداخت صورت وضعیت‌ها تأخیر داشته باشد، پیمانکار در عمل از انجام عمل ساقط شده در حالیکه شرایط عمومی پیمان در این مورد سکوت اختیار کرده است.
در فصل ۱۴ کتاب قرمز فیدیک که شرایط پرداخت صورت وضعیت‌ها را روشن نموه است علاوه بر اینکه سعی شده انجام رسیدگی‌ها کاملاً یکدست و توسط مشاور باشد و کارفرما بر خلاف تبصره ۱ ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان دخالت مستقیمی در انجام رسیدگی‌ها نمی‌کند.
در بند ۱۴٫۸ قید شده است که چنانچه در پرداخت‌ها تاخیری رخ دهد، مدت تأخیر برای همان مبالغ پرداخت نشده به‌عنوان مدت سرمایه‌گذاری در پروژه تلقی شده و پیمانکار مطابق قوانین بانکی کشور محل پروژه مشمول دریافت سود بانکی این سرمایه‌گذاری بر طبق فرمول‌های جاری آن کشور می‌گردد. این مورد در پرداهت صورت وضعیت قطعی نیز صادق است.
۸) اعدام پیمانکار (ماده ۴۶ شرایط عمومی پیمان)
اعدام ماده 46
ماده‌های ۴۶ و ۴۸ شرایط عمومی پیمان که ناظر بر شرایط فسخ پیمان توسط کارفرما می‌باشد، عملاً مشابه انهدام سازمان پیمانکار است.
طبق این ماده‌ها کارفرما بلافاصله ضمانت‌نامه‌های حسن انجام تعهدات و کسور وجه الضمان پیمانکار را ضبط و کلیه امکانات و دارایی‌های پیمانکار در کارگاه را در اختیار می‌گیرد. با انجام این کار در حالیکه پیمانکار عملاً از داشتن هر اختیاری ساقط می‌شود پروژه هم بلاتکلیف می‌ماند.
در فصل ۱۵ کتاب قرمز فیدیک در خصوص فسخ پیمان به‌صورت متفاوتی عمل می‌شود. اولاً تضامین پیمانکار به نفع کارفرما ضبط نمی‌شود و فقط کماکان نزد کارفرما باقی می‌ماند.
ثانیاً کارفرما با خلع ید پیمانکار خود با مصالح و امکانات موجود که از پیمانکار خلع ید شده در اختیار است و تأمین کسری مصالح و تجهیزات به صورت امانی و یا با استفاده از پیمانکار دیگر، پروژه را به انجام می‌رساند.
در انتهای پروژه هزینه‌های انجام شده به‌عنوان بدهکاری پیمانکار خلع ید شده و صورت وضعیت کارهای انجام شده به‌عنوان طلب یا بستانکاری وی تلقی می‌شود. چنانچه در بالانس بدهکاری و بستانکاری این عملکرد پیمانکار وجوهی را طلبکار شود به وی پرداخت می‌شود و چنانچه وجوهی را بدهکار شود باید بپردازد.
حال اگر این وجوه از طرف پیمانکار به کارفرما پرداخت نشود، کارفرما با فروش تجهیزات و ضبط تضامین وی این وجوه را تأمین می‌نماید. در این فرایند علاوه بر اینکه پروژه به اتمام می‌رسد به طرفین قرارداد صدمات کمتری وارد می‌گردد.
۹) به روباهه میگن شاهدت کیه؟ … (ماده ۵۳ شرایط عمومی پیمان)
حل اختلاف
موضوع حل اختلاف در شرایط عمومی پیمان همواره مورد اعتراض پیمانکاران بوده است. مطابق ماده ۵۳ شرایط عمومی پیمان مرجع نهایی حل اختلاف در قراردادهای عمرانی، شورای حل اختلاف در قراردادهای عمرانی شورای عالی فنی سازمان برنامه‌وبودجه است که با توجه به دولتی بودن آن به‌طور ذاتی نمی‌تواند بی‌طرف باشد.
این موضوع در فصل ۲۰ شرایط عمومی پیمان بین‌المللی فیدیک به این صورت دیده‌شده است که طرفین قرارداد یک هیئت حل اختلاف تحت عنوان (DB (Dispute Board به‌صورت مرضی‌الطرفین برمی‌گزینند.
نحوه انتخاب هیئت حل اختلاف (DB) در ماده ۲۰.۲ اینگونه پیش‌بینی شده است که هر کدام از طرفین یک شخص موجه مستقل، بی‌طرف و صلاحیت‌دار را انتخاب نموده و این دو نفر شخص سوم را که رییس هیئت خواهد شد انتخاب خواهند نمود.
طرفین قرارداد تمام ادعاها و اطلاعات مربوط به موضوع مورد اختلاف را به این هیئت سه نفره تحویل می‌دهند و این هیئت در زمان مشخص شده در همین ماده رأی خود را درباره موضوع صادر می‌نمایند. چنانچه هیئت حل اختلاف مزبور به هر دلیل در زمان معین شده موفق به انشای رأی نشوند، طبق ماده ۲۰.۳ موضوع اختلاف به داوری که طبق قوانین قضائی کشور میزبان تعریف و مشخص می‌شود ارجاع داده خواهد شد.
حسن این روش آن است که هیئت حل اختلاف بر خلاف مرجع حل اختلاف تعریف شده در ماده ۵۳ شرایط عمومی پیمان از بی‌طرفی کامل برخوردار است.
کلام آخر
نکته: موارد ضروری بسیاری هستند که در شرایط عمومی پیمان قراردادهای عمرانی ایران اصولاً مطرح نشده ولی در کتاب قرمز فیدیک وجود دارند که بالطبع مقایسه‌ای در این موارد انجام‌نشده است. مسائلی از قبیل فسخ پیمان توسط پیمانکار (فصل ۱۶ کتاب قرمز فیدیک) و پیمانکاران فرعی معرفی‌شده Nominated Subcontractors (فصل ۵ کتاب فیدیک قرمز) و بخش مربوط به ادعا یا Claim (بخشی از فصل ۲۰ کتاب فیدیک قرمز) ازاین‌دست مسائل هستند که در شرایط عمومی پیمان به‌هیچ‌روی نامی از آن‌ها آورده نشده است.
تساوی طرف‌های قرارداد در فیدیک

خلاصه‌ای از بندهایی که در کتاب قرمز فیدیک تساوی طرفین قرارداد و خصوصا اهمیت و تکریم پیمانکار را نشان می‌دهد با هم مرور می‌کنیم:
حق تالیف برای طرفین قرارداد در فیدیک
در بند ۱.۱۰ کتاب قرمز فیدیک برای اسناد و مدارکی که پیمانکار تهیه کرده و در اختیار کارفرما قرار داده است، برای پیمانکار حق تالیف درنظر گرفته شده. و تصریح گردیده که کارفرما و کارکنان کارفرما بدون اجازه پیمانکار حق تکثیر و توزیع نقشه‌ها، اسناد و مدارک تهیه شده توسط وی را نداشته و تنها حق دارند از این اسناد و مدارک فقط برا کارهای پروژه مطبوع استفاده نمایند.
حق تالیف
همین حق برای کارفرما در بند ۱.۱۱ محفوظ مانده و در این بند قید شده که پیمانکار و کارکنان پیمانکار حق استفاده از اسناد و مدارک تهیه شده توسط کارفرما را در خارج از موضوع قرارداد متبوع نخواهند داشت. در انتهای این بند آمده است که پیمانکار این حق را دارد که از اطلاعات در دسترس، برای ارتقا دانش خود جهت استفاده در پروژه‌های دیگرش و یا برای افزایش توان ارزیابی شدنش در پروژه‌های دیگر استفاده نماید.
مسئولیت صاحب کار جهت برقراری همکاری در فیدیک
در بند ۲.۳ کتاب قرمز فیدیک تحت عنوان کارکنان کارفرما تصریح شده است که صاحب‌کار مسئول است تا اطمینان ایجاد نماید که کارکنانش و کارکنان دیگر پیمانکارانش که در محدوده طرح رفت و آمد دارند اولا در کار با پیمانکار کمال همکاری و همراهی را خواهند داشت و ثانیا مقرراتی را که پیمانکار در مورد ایمنی و محیط زیست وضع نموده است رعایت خواهند کرد.
همکاری
حق فسخ قرارداد برای پیمانکار در فیدیک
در بند ۱۶.۲ با عنوان فسخ قرارداد توسط پیمانکار، درست همانطور که در بند ۱۵.۲ شرایطی برای صاحب کار برای فسخ پیمان لحاظ شده، برای پیمانکار هم متناسب با تعهدات و اختیارات طرفین، شرایطی را برای اقدام جهت فسخ پیمان در نظر گرفته شده است. بدینصورت که چنانچه کارفرما به تعهدات خود، طبق لیستی که در همین بند معین شده به کارفرما برای عمل کردن به تعهداتش وقت می‌دهد و سپس در صورتی‌که کارفرما کماکان به تعهداتش عمل ننماید فسخ پیمان را اعلام و طبق ماده‌های بعدی جهت احقاق حقوقش اقدام می‌نماید.
فسخ قرارداد
در راستای تفاوت‌های شرایط عمومی ایران و فیدیک قرمز،موارد:
الف) تدقیق وظایف ارکان درگیر در پروژه
ب) تساوی منافع ارکان دخیل در پروژه
.
علل شکست پروژه‌ها
ج) پیمانکار به عنوان یک سرمایه ارزشمند در کتاب قرمز
در بسیاری از بندهای شرایط عمومی قراردادهای بین‌المللی فیدیک، برای اطمینان دادن به پیمانکار و در نتیجه تشویق وی به انجام تعهدات خودش، صاحب کار را ترغیب کرده است که به انجام به‌موقع تعهدات خود پایبند باشد. این رویکرد نشانگر اهمیت دادن فیدیک به پیمانکار به عنوان یک سرمایه ارزشمند جهت توسعه جوامع بوده و تکریم و باارزش جلوه دادن وی محسوب می‌شود.
سرمایه ارزشمند
در همین راستا در بندهای بسیاری حق پیمانکار را برای درخواست تمدید پیمان مدت زمان قرارداد و درخواست پرداخت افزایش هزینه‌های کار ناشی از تاخیر صاحب کار در انجام تعهداتش، مورد تاکید قرار داده است. نمونه‌هایی از این بندها از کتاب قرمز فیدیک به زیر قابل ملاحظه و تامل است:
تاخیر در تحویل اسناد
بند ۱.۹ با موضوع تاخیر در تحویل نقشه‌ها و دستورالعمل‌ها. در این بند تصریح شده است که چنانچه مشاور در تحویل نقشه‌ها و یا دستورکارها تاخیر داشته باشد، پیمانکار با تقدیم نامه به همراه مستندات لازم، در خصوص دو مورد زیر ادعای خود را تسلیم داشته و مشاور متعهد است که ظرف مدت معین به این ادعا رسیدگی نماید:
افزایش مدت قرارداد به خاطر اینگونه تاخیرات با توجه به ماده مربوط به افزایش زمان،
پرداخت هزینه‌های ناشی از این تاخیر به‌اضافه سود مفروض که باید به قیمت قرارداد اضافه شود.
تاخیر در تحویل اسناد
تاخیر در تحویل سایت پروژه
بند ۲.۱ با موضوع حق دسترسی به سایت، در این بند تصریح شده است که چنانچه کارفرما پس از ابلاغ قرارداد نتواند به موقع دسترسی پیمانکار به سایت را ایجاد نموده و در ایجاد این دسترسی تاخیر داشته باشد، پیمانکار با ارائه نامه به همراه مستندات لازم، در خصوص دو مورد زیر ادعای خود را تسلیم داشته و مشاور متعهد است که ظرف مدت معین به این ادعا رسیدگی نماید:
افزایش مدت قرارداد به خاطر اینگونه تاخیرات با توجه به ماده مربوط به افزایش زمان،
پرداخت هزینه‌های ناشی از این تاخیر به‌اضافه سود مفروض که باید به قیمت قرارداد اضافه شود.
تحویل سایت
کارفرما مسئول صحت ودقت نقاط تحویلی
بند ۴.۷ با عنوان پیاده کردن نقاط، در این بند تصریح شده است که کارفرما مسئول صحت و دقت نقاط نشانه تحویلی به پیمانکار است و اگر در صورت عدم صحت این نقاط تاخیرات اجرایی و یا سایر مشکلات برای پیمانکار پیش بیاید، پیمانکار با ارائه نامه به همراه مستندات لازم، در خصوص دو مورد زیر ادعای خود را تسلیم داشته و مشاور متعهد است که ظرف مدت معین به این ادعا رسیدگی نماید:
افزایش مدت قرارداد به خاطر اینگونه تاخیرات با توجه به ماده مربوط به افزایش زمان،
پرداخت هزینه‌های ناشی از این تاخیر به‌اضافه سود مفروض که باید به قیمت قرارداد اضافه شود.
پیاده کردن نقاط نشانه
شرایط غیر قابل پیش‌بینی و فیدیک
بند ۴.۱۲ با عنوان شرایط فیزیکی غیر قابل پیش بینی، در این بند تصریح شده است که چنانچه شرایط غیرقابل پیش‌بینی شامل مسائل غیرقابل پیش‌بینی طبیعی یا انسانی و سایر موارد فیزیکی که پیمانکار موقع اجرای کار با آنها مواجه می‌شود که از قبیل برخورد با آب‌های زیرزمینی و شرایط هیدرولوژیکی به استثنای شرایط آب و هوایی در کار ظاهر شود، پیمانکار با ارائه نامه به همراه مستندات لازم، در خصوص دو مورد زیر ادعای خود را تسلیم داشته و مشاور متعهد است که ظرف مدت معین به این ادعا رسیدگی نماید:
افزایش مدت قرارداد به خاطر اینگونه تاخیرات با توجه به ماده مربوط به افزایش زمان،
پرداخت هزینه‌های ناشی از این تاخیر به‌اضافه سود مفروض که باید به قیمت قرارداد اضافه شود.
شرایط غیر قابل پیش بینی
مسئولیت تاخیر در آزمایشات
بند ۴.۷ با عنوان آزمایش ها، در این بند تصریح شده است که چنانچه انجام آزمایش‌های کنترل کیفیت که بعد از اتمام هر قسمت کار باید توسط مشاور انجام شود تا امکان ادامه کار برای پیمانکار مهیا گردد با تاخیر مواجه گردد در اینصورت، پیمانکار با ارائه نامه به همراه مستندات لازم، در خصوص دو مورد زیر ادعای خود را تسلیم داشته و مشاور متعهد است که ظرف مدت معین به این ادعا رسیدگی نماید:
افزایش مدت قرارداد به خاطر اینگونه تاخیرات با توجه به ماده مربوط به افزایش زمان،
پرداخت هزینه‌های ناشی از این تاخیر به‌اضافه سود مفروض که باید به قیمت قرارداد اضافه شود.
آزمایش
تفاوت فاحش شرایط عمومی و فیدیک
نمونه‌های فوق فقط بخشی از حقوقی است که در کتاب قرمز فیدیک در جهت احقاق حق پیمانکار لحاظ شده و موارد بسیار بیشتری را نیز می‌توان به همین سیاق مشاهده نمود که:
در مقابل آن در شرایط عمومی پیمان قراردادهای عمرانی نه تنها این حقوق نادیده گرفته شده بلکه در پاره‌ای از موارد با درج یک عبارت، کل مسئولیت کارفرما و یا مشاور کارفرما را در خصوص انجام مطالعات قبل از ارجاع کار که بطور کلی خارج از مسئولیت‌های ذاتی پیمانکار قبل از عقد قرارداد است را به عهده پیمانکار گذاشته است.
یکی از بارزترین این بندها در شرایط عمومی پیمان، بند “ج” ماده ۱۶ فصل تاییدات و تعهدات پیمانکار است که طبق آن
“پیمانکار محل اجرای کار را دیده و بررسی کرده است و از وضعیت آب‌وهوا، بارندگی و امکان اجرای کار در فصل‌های مختلف سال، با توجه به آمار ۲۰ سال پیش از تاریخ ارائه پیشنهاد قیمت و در نظر گرفتن مدت اجرای کار، اطلاع یافته است”
و عموما چون در جای دیگری از شرایط عمومی پیمان برای شرایط فیزیکی و سطح آب زیرزمینی و امثال آن هیچگونه پیش بینی نشده است، همین بند به شرایط فیزیکی خاک و سطح آب زیرزمینی و امثال آن هیچگونه پیش‌بینی نشده است، همین بند به شرایط فیزیکی خاک و سطح آب زیر زمینی هم اطلاق می‌گردد.
شرایط غیر قابل پیش بینی
نهایتا در انتهای همین ماده با جمله زیر جلو هرگونه ادعای پیمانکار را از پیش کاملا مسدود کرده است:
“به هر حال، پیمانکار تایید می‌کند که هنگام تسلیم پیشنهاد، مطالعات کافی انجام داده و هیچ موردی باقی نمانده است که بعدا در مورد آن استناد به جهل خود نماید.”

هوش ارتباطی رهبری پروژه

1395/12/25
13:35
امیرحسین ستوده بیدختی
هوش ارتباطی رهبری پروژه
۵ قدم برای بالا بردن مشارکت تیم پروژه
شما به‌عنوان رهبر، برای استقاده از هوش ارتباطی رهبری خود باید از موارد کلیدی زیر بهره ببرید:
ابتدا با استفاده از توانایی‌تان در برقراری ارتباط، ارتباط برقرار کنید.
سپس نیازهای اجتمایی و روانی دیگران را درک کنید.
در آخر این نیازها را به مکالماتی که این نیازها را ارضا می‌کند، تبدیل کنید.
۵ قدم را برداریم
در این‌جا، ۵ قدم پیشنهادی برای شما رهبران پروژه جهت دستیابی به نیازها را ذکر می‌کنم:
قدم اول : به نیازهای اجتماعی و روانی تیمتان توجه کنید
نیازهای اعضای تیم ما از انرژی، انگیزه و تعاملاتشان نشات می‌گیرد. فرهنگ رسیدن اعضا به ۷ نیاز زیر را در سازمانتان ایجاد کنید:
ورود و وابسنگی :
افراد نیاز دارند وارد تیم شده و بتوانند به سادگی با دیگران ارتباط برقرار کنند. پس شما بعنوان رهبر تیم پروژه باید الزامات این برقراری و ایجاد وابستگی را در افراد تازه وارد ایجاد کنید.
قدردانی و به رسمیت شناختن :
اعضای تیم نیاز دارند مورد قدردانی و تشویق قرار بگیرند. یکی از هنرهای رهبر این است بداند از هر شخص در چه زمانی باید قدردانی کند.
چالش و موفقیت :
اعضای تیم باید به چالش کشیده شوند تا ریسک کنند و پروژه و تیم به جلو حرکت کند.

 مهندسی و مدیریت ساخت  (ICEMA)  Construction Engineering Management


اعتماد و پاسخگویی :
اعضای تیم شما نیاز دارند، احساس کنند که شما به آن‌ها اعتماد دارید. همچنین باید فضا را جهت بیان نظرات صادقانه فراهم کنید.
رشد و یادگیری :
همه‌ی افراد دوست دارند پیوسته مطالب جدیدی را یاد بگیرند. برای این موضوع شما باید میدان را جهت آموزش و رشد استعداد و نوانایی‌های افرادتان فراهم نمایید.
قدرت :
باید قدرت تاثیر گذاری در نتیجه پروژه توسط اعضای تیم را بدهید. افراد با دیدن نتیجه‌ی تفکر و کار خود در پروژه احساس خیلی خوبی دارند.
هدفمندی :
یکی از عمده تقاوت‌های تیم با گروه، این است که اعضای تیم از هدف آگاهی دارند و می‌دانند کار آن‌ها چه بخشی از آن را عملی می‌سازد. باید درجه‌‌ی ارتباط کار افراد با هدف را به آن‌ها بفهمانید.
هوش ارتباطی رهبری
قدم دوم :‌ فرهنگ مسئولیت پذیری شخصی را ایجاد کنید.
فرهنگ مسئولیت پذیری شخصی را، با بیان بازخورد مستقیم و زمانبندی شده به افراد، هنگامی که از مسیر رسیدن به اهداف و نیازهای تیم در وجودشان به مرور کشت کنید. در این راستا می‌توانید یک درخواست کتبی شفاف جهت درست عمل کردن آن‌ها مستقیما به آن‌ها ارسال نمایید. پس از این از آن‌ها بخواهید به شما بازخورد کارشان را منتقل کنند. در راستای تهیه این بازخورد خودشان برخی از مشکلات را اصلاح می کنند که خود نوعی مسئولیت‌پذیری شخصی است.
قدم سوم :‌ پیشنهادات تیم را دریافت و استفاده کنید.
برای رسیدن به نیازهای تیم و پروژه از اعضا بخواهید نظرات و پیشنهاداتشان را بیان کنند. برای این کار می‌توانید از جلسات منظم طوفان فکری استفاده کنید، حتما از نظرات اعضا در کار استفاده کنید. اگر این کار را نکنید شکست می‌خورید.
قدم چهارم : جشن بگیرید
وقتی به اهداقتان رسیدید جشن بگیرید. عقیده من این است که هیچ چیزی مثل برگزاری جشن رسیدن به اهداف، نمی‌تواند موفقعیت‌های بعدی را ایجاد کند. پس وقتی به هدف رسیدید دکمه توقف را بزنید، جشن بگیرید و دوباره حرکت کنید.
قدم پنجم : اعضای تیم را با توجه به ویژگی‌ها و نیازهایتان استخدام کنید.
شما در تیم موقعیت‌ها و وظایف مختلفی دارید. هر کدام از این‌ها نیازهای فنی و رفتاری خاص خود را دارند. توصیه من این است ویژگی‌های رفتاری را فدای ویژگی‌های فنی نکنید. ویژگی‌های رفتاری در کارهای تیمی بسیار مهم‌ترند. پس در تیم پروژه خصوصیات اختصاصی هر موقعیت را داشته باشید. ولی نکته اصلی این است که قبل از بررسی شرایط اختصاصی، شرایط عمومی را برای افراد بررسی کنید. شرایط عمومی را باید همه‌ی اعضا داشته باشند. مثل خود مسئولیت پذیری که در بالا ذکر شد.

مقدمه ای بر ساخت و ساز ناب

1395/12/25
13:33
امیرحسین ستوده بیدختی
۱- تفکر ناب

تفکر ناب نگرشی است برای افزایش بهره وری و ارزش آفرینی مستمر و حداقل کردن هزینه ها و اتلافات.

سرانه مصرف مصالح در ایران، ۸ برابر بیشتر از مصرف جهانی است(روانشادنیا.۱۳۹۳)

برای بهبود این وضعیت علاوه بر بهبود فن آوری ساخت وساز باید نیازمند بهبود ابزارهای مدیریتی در این زمینه بود. (حاج شیرمحمدی، ۹۰)

ناب سازی

 

 مهندسی و مدیریت ساخت  (ICEMA)  Construction Engineering Management


در این بین سه ابزار حل مسئله، شش سیگما ، تفکر ناب و تئوری محدودیتها بیشترین کارایی و استفاده را در سطح جهانی داشته اند. (سالامون, جولی, & ترجمه لیلی یوسفی, ۱۳۸۶)
مفهوم بنیادی تفکر ناب، در ریشه کن کردن اتلاف و آفرینش ارزش در سازمان نهفته است.

تفکر ناب نگرشی است برای افزایش بهره وری و ارزش آفرینی مستمر و حداقل کردن هزینه ها و اتلافات؛ این تفکر شیوه ای را فراهم می کند که از طریق آن بتوان با منابع کمتر، تجهیزات کمتر، زمان کمتر، فضای کمتر، به بیشترین ها دست یافت و با توجه به نیاز مشتری و در عین حال با تأمین درست نیاز مشتریان به آنها نزدیک شد. (توسلی & مرتهب, ۱۳۸۷)

ناب

ساخت ناب، استفاده از مفاهیم و اصول تفکر ناب در صنعت ساخت وساز با هدف افزایش میزان بهره وری، کاهش زمان ساخت و کنترل هزینه های پروژه های ساخت است.

این تفکر ازآنرو ناب نامیده میشود که با شناسایی و حذف اتلافها می تواند شیوه ای را فراهم کند که از طریق آن این امکان را به وجود آورد تا با کمترین منابع، بیشترین حجم عملیاتی را به انجام برساند. (سالامون, جولی, & ترجمه لیلی یوسفی, ۱۳۸۶)
فکر ناب با کمترین امکانات، بیشترین بازدهی را ممکن می سازد.

برای دستیابی به این اهداف تفکر ناب از اصول زیر استفاده میکند:

تعیین دقیق ارزش هر محصول معین، شناسایی جریان ارزش آن محصول، ایجاد حرکت بدون وقفه در زنجیره ارزش، امکان دادن به خریدار تا این ارزش را از تولید بیرون بکشد و تعقیب کمال. (رأس و همکاران & ترجمه آزاده راد نژاد, ۱۳۹۳)
۲-تفکر ناب و صنعت ساخت و ساز

سرآغاز و منشاء اصلی شکل گیری روش تفکر ناب، با تولید ناب در شرکت تویوتا در جزیره ناگویا ژاپن است. در ابتداخانواده تویودا در صنعت ماشین آلات نساجی فعالیت می نمودند. در دهه  ۱۹۳۰به دلیل نیاز شدید دولت ژاپن شرکت تویوتا وارد صنعت وسایل نقلیه موتوری گردید تا بتواند رضایت مشتری را به نحو احسن جلب نموده و راندمان تولید را نیز افزایش دهد.



در آن سالها این شرکت با مشکلاتی از قبیل بازار داخلی کوچک، نیروی کار ثابت، فقدان سرمایه کافی و رقبای خارجی علاقه مند به بازار ژاپن روبرو بود. “آی جی تویودا” با مهندس شرکت “تاای چی اوُنو ” به آمریکا سفرکرده واز شرکت اتومبیل سازی فورد بازدید به عمل آوردند و نهایتاً به این نتیجه رسیدند که اصول تولید انبوه قابلیت پیاده سازی در ژاپن را ندارد و این سیستم پر از مودا (اتلاف) است . (Koskela, 2014)



برهمین اساس، آنها شیوه جدیدی از تولید که بعدها تولید ناب نام گرفت را ایجاد کردند. تولید ناب به عنوان سومین جهش در تولید پس از تولید دستی و تولید انبوه شناخته شده است. (محجوب & معین زاده, ۱۳۸۶)

ویژگی های اساسی ساخت وساز ناب شامل مجموعه ای روشن از اهداف، با به حداکثر رساندن عملکرد پروژه برای مشتری در سطح پروژه و طراحی همزمان ساختوساز و استفاده از کنترل مطلوب و بهینه پروژه در طول عمر پروژه از طراحی تا تحویل است. (رحمتی و دریایی، ۱۳۹۳)
۳-ساخت و ساز ناب

ساخت و ساز ناب ، سبکی است برای طراحی سیستم تولید به منظور کمینه سازی اتلاف مصالح، زمان و انرژی صرف شده برای تولید حداکثر ارزش ممکنه. این امر چیزی فراتر از تعهدات قراردادی است.

ناب سازی ساخت و ساز تکمیل کننده مدیریت ساخت و ساز سنتی است به وسیله دو معیار اساسی برای موفقیت اتمام پروژه های بزرگ، یکی جریان مصالح، اطلاعات، تولید ارزش در سیستم تولید و دیگری استفاده از الگوهای مختلف مدیریت پروژه و تولید (در برنامه ریزی – اجرا – کنترل). (روانشادنیا, ۱۳۹۳)

ناب

نقش کنترل پروژه در ناب سازی فرآیندها، آماده سازی فعالیتها با پروسه ای نظام مند برای اجرا است، که از طریق تعهدهای واضح به وسیله افراد مسئول در سایت صورت میگیرد بدینصورت که متعهد میشوند در طول یک هفته (به طورمعمول) چه کاری را می توانند آماده و تحویل دهند در غیر این صورت دلیل شکست، عیب یابی میشود. (Herzog & Tonchia, 2014)

مدیریت ریسک چیست؟

1395/12/25
13:24
امیرحسین ستوده بیدختی
مدیریت ریسک چیست؟

مدیریت ریسک پروژه شامل فرآیندهای برنامه‌ریزی ، شناسایی ، تحلیل ، برنامه‌ریزی پاسخ و کنترل ریسک پروژه می‌باشد. هدف از مدیریت ریسک ، افرایش احتمال و اثر وقایع مثبت و کاهش احتمال و اثر وقایع منفی در پروژه می‌باشد.

ریسک پروژه یک وضعیت یا رویداد غیرقطعی است ، که اگر اتفاق بیافتد ، حداقل بر یکی از اهداف پروژه اثر می‌گذارد. اهداف می‌تواند محدوده ، زمان ، هزینه و کیفیت باشد. یک ریسک ممکن است یک یا چند علت داشته باشد و اگر اتفاق بیفتد ، ممکن است یک یا چند اثر را به دنبال داشته باشد. مثلا ریسک عدم تأمین مالی توسط کارفرما می‌تواند به دلایل مختلفی مانند تخصیص بودجه به پروژه‌های دیگر سازمان ، عدم دریافت بودجه کارفرما از دولت و … اتفاق بیافتد. این ریسک می‌تواند اهداف هزینه و زمان پروژه را تحت تاثیر قرار دهد.
فرآیندهای ریسک

برنامه‌ریزی مدیریت ریسک : فرآیند تعریف چگونگی هدایت فعالیت‌های مدیریت ریسک پروژه.

شناسایی ریسک : فرآیند تعیین و ثبت مشخصات ریسک‌های اثرگذار بر پروژه.

تحلیل کیفی ریسک : فرآیند اولویت‌بندی ریسک‌ها جهت تحلیل بیشتر یا ارزیابی و ترکیب احتمال وقوع و اثر.

تحلیل کمی ریسک : فرآیند تحلیل عددی ریسک‌های شناسایی شده.

برنامه‌ربزی پاسخ به ریسک‌ها : فرآیند بررسی گزینه‌ها ، جهت افزایش فرصت‌ها کاهش تهدیدها بر اهداف پروژه.

کنترل ریسک‌ها : فرآیند پیاده‌سازی برنامه‌های پاسخ ریسک ، پیگیری ریسک‌های شناسایی شده ، پایش بر ریسک‌های باقی‌مانده ، شناسایی ریسک‌های جدید و ارزیابی اثربخشی فرآیند ریسک در طول اجرای پروژه.
ریسک‌های شناخته شده و ناشناخته

ریسک‌های شناخته شده : آن‌هایی هستند که شناسایی و تحلیل شده‌اند و امکان برنامه‌ریزی پاسخ به آن‌ها وجود دارد. به ریسک‌های شناخته شده‌ای که نمی‌توانند فعالانه مدیریت شوند باید یک ذخیره احتیاطی تخصیص داد.

ریسک‌های ناشناخته : تمی‌توان به صورت فعالانه، مدیریت نمود و به همن دلیل ممکن است به آن ذخیره مدیریتی تخصیص داد.

اگر یک ریسک منفی اتفاق بیافتد، به‌عنوان مشکل در نظر گرفته می شود. در صورت بزرگ بودن ابعاد ریسک تبدیل بحران می‌شود.
ریسک کلی پروژه

ریسک منفرد با ریسک کلی پروژه متفاوت است. ریسک کلی پروژه تاثیر عدم قطعیت را بر کل پروژه نشان می‌دهد. ریسک کلی پروژه بیشتر از مجموع ریسک‌های منفرد درون پروژه است، زیرا شامل تمامی منابع عدم قطعیت پروژه می‌باشد. ریسک کلی در معرض قرارگرفتن ذی‌نفعان در خصوص تبعات احتمالی انحرافات در نتیحه پروژه، هم مثبت و هم منفی، را نشان می‌دهد.
آشنایی با تعاریف مهندسی ارزش
مهندسی ارزش یکی از ارکان لاینفک مدیریت پروژه است. مهندسی ارزش در استانداردها و انجمن‌های گوناگون با تعاریف مختلفی بیان شده است. لیکن شاکله‌ی اصلی این تعاریف یکسان بوده و بر رویکردی خلاقانه‌ای که بتواند با حفظ کیفیت هزینه را کاهش دهد یا با حفظ هزینه کیفیت را افزایش دهد، تأکید دارد. یا به طور روشن‌تر مهندسی ارزش ارزش یک کار را افزایش داده و کارهای زاید را حذف می‌نماید. در زیر اشاره‌ای به تعریف ارائه شده توسط برخی از آن‌ها داریم.
تعریف PMBOK (کتاب مرجع مدیریت پروژه)
مهندسی ارزش، یک روش خلاق، برای بهینه کردن هزینه دوره عمر، افزایش سود، صرفه جویی در زمان، بهبود کیفیت، توسعه سهم بازار، حل مشکلات و استفاده اثر بخش تر منابع می باشد.
انجمن مهندسی ارزش آمریکا
مهندسی ارزش مجموعه تکنیکهای سیستماتیک و کاربردی است که برای تشخیص کارکرد یک محصول / خدمت و تولید / ایجاد آن کارکرد با حداقل هزینه به کار می رود.
دیدگاه مایلز
مهندسی ارزش دیدگاهی خلاق، کارکردگرا و سازمان یافته، با هدف شناسایی و حذف هزینه های غیر ضروری است، یعنی هزینه هایی که نه به کیفیت، نه بهره برداری، نه به عمر مفید، نه به زیبایی ظاهری و نه به مشخصات درخواستی کارفرما مربوط می شود.
انجمن مهندسی ارزش استرالیا
مدیریت ارزش یک فرآیند بازبینی و برنامه حیاتی، بحرانی است که کاملا مجزا است و بخاطر ساختارش از یک نقشه کار استفاده کرده و توجه تجزیه ای آن بر رسیدن به بهترین ارزش در زمان مناسب با توجه به بهترین ارزش پولی است.
انجمن مهندسی ارزش هندوستان
رویکرد تیمی نظام مند، کارکردگرا و کاری مطالعاتی است به منظور بهبود ارزش یک محصول سیستم یا خدمت. غالباً این بهبود بر روی کاهش هزینه تمرکز دارد، ولی سایر زمینه های مهم از قبیل کیفیت دریافتی مشتری و کارایی نیز از اهمیت بسزایی در معادله ارزش برخوردارند.
سه اصطلاح رایج مدیریت ریسک پروژه

اشتهای ریسک (Risk Appetite):
سطحی از عدم قطعیت که سازمان برای دستیابی به اهداف کسب و کاری خود می‌پذیرد. به عبارت دیگر به محدوده ای که ریسک‌های پذیرفته شده را در بر می‌گیرد، اشتهای ریسک می‌گویند. هر چه این محدوده، ریسک های بیشتری را شامل شود، اشتهای ریسک بیشتر است.

 مهندسی و مدیریت ساخت  (ICEMA)  Construction Engineering Management


حد آستانه ریسک (Risk Threshold):
حدی از عدم قطعیت یا سطح اثر ریسک که یک ذی‌نفع در پروژه منفعت دارد. پایین تر از حد آستانه، سازمان ریسک را می پذیرد و بالاتر از آن، ریسک را تحمل نمی‌نماید. بالاتر از آن سطح باید اقدامی صورت پذیرد تا به صورت فعال با ریسک مواجه شود و پایین تر از این سطح ریسک در محدوده اشتهای ریسک بوده و پذیرفته می شود.

تحمل ریسک (Risk Tolerance):
برای اهداف زمان، هزینه، محدوده و کیفیت، محدوده پذیرش مختلفی تعریف می‌شود. اگر میزان انحراف از حد آستانه آنقدر ناچیز باشد که مانع تحقق هدف نشود، در اینصورت این سطح از انحراف قابل قبول است. به این سطح قابل پذیرش، تحمل ریسک گفته می شود.


مهندسی و مدیریت ساخت پروژه

مدل سازی اطلاعات ساختمانمدیریت منابع انسانی
قراردادمدیریت دانش
موفقیتبرنامه ریزی
مدیریت پروژهتکنیک های خلاقیت
مدیریت ساختاستراتژی
چابکی در پروژهداستان مدیریتی
ساخت و ساز نابمدیران
مهندسی ارزشتصمیم گیری
مدیریت ریسک دفتر مدیریت پروژه
مدیریتبتن
رهبریمدیران پروژه
تکنیک های مدیریتی مهارت های مدیریتی
توسعه پایداراستاندارد PMBOK
کنترل پروژهآزمون pmp
سازمانمدیریت ساخت در شبکه های اجتماعی
مهندسی و مدیریت ساخت پروژه ,مدیریت ساخت ,مدیریت پروژه, مدیریت پروژه های ساخت, مدیریت پروژه و ساخت,مدل سازی اطلاعات ساختمان,مدیریت ساخت
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به مهندسی و مدیریت ساخت پروژه است. |طراحی و توسعه:امیرحسین ستوده بیدختی|